Włókniak (fibroma) należy do najczęstszych nowotworów łagodnych jamy ustnej. Przeważnie umiejscawia się na zewnętrznych, miękkich częściach twarzy oraz w jamie ustnej: na grzbiecie języka, błonie śluzowej warg i policzka lub na podniebieniu. W innych okolicach jamy ustnej jest rzadko spotykany (1, 2).

Mały, miękki, okrągły guzek włóknia-ka może mieć różne rozmiary, od wielkości ziarna grochu do wielkości owocu śliwki. Rośnie powoli, odśrodkowo, nie wrasta w sąsiednie tkanki i jest otoczony torebką łącznotkankową. Składa się z fibroblastów i kolagenu (3). W zależności od przewagi jednego z tych składników rozróżnia się 2 typy włók-niaków. Włókniak twardy (fibroma du-rum, desmoid), który tworzy, małe guzki kształtu brodawki oraz włókniak miękki {fibroma molle, fibroma mollu-scum). Leczenie włókniaka jest wyłącznie chirurgiczne i polega na doszczętnym wycięciu guzka.
Celem pracy jest przedstawienie leczenia chorych operowanych z użyciem lasera CO2 .

Materiał i metoda

W ciągu 7 lat (1995-2002) w Zakładzie Chirurgii Stomatologicznej Uniwersytetu Medycznego w Łodzi leczono z powodu włókniaków 46 pacjentów w wieku od 1,5 roku do 65 lat. Wśród nich było 34 kobiet i 12 mężczyzn. Po zdiagnozowaniu pacjentów w 37 przypadkach stwierdzono włókniaki miękkie (tab. I). Występowały one na błonie śluzowej policzków i warg (ryc. 1) oraz grzbietowej powierzchni języka.

U pozostałych 9 osób stwierdzono włókniaki twarde umiejscowione na podniebieniu.
Przebieg choroby był bezobjawowy. Jedynie matka 1,5-rocznego dziecka, u którego włókniak pojawił się tuż po urodzeniu na powierzchni grzbietowej języka, zgłaszała trudności i niechęć dziecka do przyjmowania pokarmów. Wielkość włókniaków wahała się od 0,5 do 4 cm. Guzki zlokalizowane na błonie śluzowej policzków i warg oraz powierzchni grzbietowej języka były okrągłe, natomiast występujące na podniebieniu miały kształt grzybowaty (tab. I).

Chorym przedstawiono plan leczenia oraz możliwości wykonania zabiegu metodą klasyczną i z użyciem lasera CO 2 .Wszyscy pacjenci wybrali drugą możliwość, potwierdzając wybór pisemną zgodą. Po przeanalizowaniu wskazań i przeciwwskazań chorych kwalifikowano do wykonania zabiegu wg przyjętego w Zakładzie planu.
Wszystkie zabiegi wykonano w warunkach ambulatoryjnych w znieczuleniu nasiękowym 2% lignokainą. Używając lasera CO 2 o mocy 12 W w opcji pracy ciągłej, waporyzowano zmiany z pozostawieniem marginesu tkanek zdrowych, o szerokości 0,5 cm i głębokości do około 0,2 mm (ryc. 2).
Materiał przesyłano do badań histopatologicznych. Wszystkie wstępne rozpoznania diagnostyczne były potwierdzeniem badań histopatologicznych, które wykonano w Katedrze i Zakładzie Patomorfologii AM w Łodzi. Zmiany zostały wycięte w całości.

Omówienie

W analizie materiału klinicznego wzięto pod uwagę możliwość wystąpienia objawów niepożądanych po zabiegach wykonanych laserem COr Zastosowano następujące kryteria (tab. II):
1. Krwawienie w trakcie zabiegu.
2. Krwawienie po zabiegu.
3. Obrzęk po zabiegu, który utrzy mywał się do 2 dni.
4. Pieczenie po zabiegu, utrzymujące się 1 dobę.
5. Ból w okolicy operowanej utrzy mujący się do 3 dni.

Ryc. I. Wtókniak zlokalizowany na wardze dolnej.	Ryc. 2. Widoczna nekrotyzacja rany po waporyzacji włókniaka laserem CO2

Spośród 46 chorych operowanych laserem CO2 wystąpienie wymienionych objawów stwierdzono jedynie u 5 osób. Należał do nich obrzęk u 3 pacjentów, który utrzymywał się do 2 dni. Dolegliwości bólowe zgłosiły 2 osoby, natomiast 1 chora podawała pieczenie w okolicy operowanej, które utrzymywało się ok. 1 dnia. Objawy te ustąpiły samoistnie, bez zlecania środków przeciwbólowych.

Dyskusja

Laser CO 2 jest coraz częściej stosowany w medycynie i stomatologii. Skuteczność oddziaływania wiązki laserowej z materią, propagacja wiązki, precyzja użycia wiązki lasera CO 2 zależą od jakości wiązki spektralnej emitowanego przez laser promieniowania.
Promieniowanie lasera CO 2 ma właściwości tnące i waporyzujące. Powoduje wyparowanie (waporyzację) tkanki z dokładnością do 0,1 mm. Obszar nekrozy termicznej lub uszkodzenia komórek natomiast jest ograniczony zaledwie do głębokości 0,5 mm (5). Znane zalety lasera CO 2 , szczególnie preferowanego w zabiegach chirurgicznych narządów silnie ukrwionych, zwłaszcza języka, są szeroko omawiane przez wielu autorów. Inni zaś podkreślają precyzję wycinania tkanek patologicznych, fakt, że zabiegi są prawie bezkrwawe oraz zmniejszenie częstości występowania powikłań.
Dane te są zgodne z naszymi obserwacjami. Opisane zabiegi były bowiem bezkrwawe, co należy przypisać możliwości wykonania za pomocą światła lasera hemostazy naczyń do 0,5 mm. Ważne znaczenie ma także brak powikłań pooperacyjnych, co jest związane z niszczeniem drobnoustrojów pod wpływem działania termicznego światła lasera którego promieniowanie jest kierowane na tkankę za pośrednictwem przegubowego zwierciadła optycznego.
Podobnego zdania są Krasicka-Roh-de i wsp. (8), którzy wykorzystują laser CO 2 do usuwania rozległych i głębszych zmian chorobowych zlokalizowanych na języku. Herzog wśród metod leczenia włókniaków i innych jednostek chorobowych błony śluzowej jamy ustnej proponują zastosowanie lasera CO 2 . Autorzy ci nie stwierdzili żadnych powikłań u 103 operowanych chorych.
W naszym materiale klinicznym spośród 46 pacjentów operowanych także laserem CO 2 5 osób zgłosiło objawy niepożądane. Ustąpiły one samoistnie, w 2-3 dniu po zabiegu. Podobnie jak inni autorzy, preferujemy tę metodę w leczeniu włókniaków.